تبلیغات
ائمه اطهار - در عرفه چه باید کرد


امروز :
ائمه اطهار

مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 1391/08/3






روز عرفه

 





مقدمه:

روز عرفه از ایام باشكوه و عظیم است. روزی است كه در‌های آسمان را برای پذیرش تضرع‌های عاشقانه‌ بندگان ذات اقدس اله می‌گشایند و باز هم آن فاعل بالعشق خواهان بازگشت اشرف مخلوقاتش به بارگاه امن‌اش است . آری باز هم فرصت برای بازگشت انسان به اصل و جایگاه اعلی اولیه‌اش را فراهم می‌كنند، چقدر بزرگوارند و بزرگوارانه رفتار می‌كنند. چقدر ظلم كردیم! چقدر نادیده گرفتیم آن همه رحمت را! ولی باز هم می‌خوانندمان، دعوتمان می‌كنند و می‌خواهند همچو شب قدر به ارزش و منزلت خود نائل شویم. آری روز عرفه، روزی است كه حق تعالی بندگان خویش را به عبادت و اطاعت خود دعوت كرده و از آن سوی سفره جود خود را برای آنها گسترانیده است.

شیطان را در این روز در غل و زنجیر می‌كشد و باز هم زمینه پیروزی انسان را بر نفس فراهم می‌كند. امام صادق (ع) فرموده‌اند: اگر شخص گناه‌كاری نتواند در شب‌های قدر خود از قدر و منزلت خود به نحو احسنت استفاده كند و بهره گیرد، می‌تواند در این روز از امتیازات برخورداری از رحمت الهی برخوردار شود.1

وجه تسمیه روز عرفه:

1. آورده‌اند كه: زمانی‌كه جبرییل مناسك حج ابراهیمی را به ابراهیم خلیل‌الله می‌آموخت، چون به عرفه رسید به او گفت: (عرفت) و او پاسخ بلی را داد - لذا به این نام خوانده شد.

2.  همچنین آورده‌اند كه: مردم از این جایگاه به گناه خود اعتراف می‌كنند و بعضی آن را از جهت تحمل و صبر و رنجی می‌دانند كه برای رسیدن به آن باید متحمل شوند، چرا كه یكی از معانی «عرف» صبر و شكیبایی است.2

3.  همچنین در روایتی آمده كه آدم و حوا پس از هبوط از بهشت و آمدن به كره خاكی در این سرزمین یكدیگر را یافتند و به همین دلیل عرفات و این روز عرفه نام گرفته است.3

پیشینه‌ وقوف در عرفات:

عرفات جمع عرفه به معنای شناخت است و از آنجا كه آن‌جا وادی شناخت و معرفت خدا و نفس و خود است، عرفات نام گرفته.

الف) حضرت آدم و عرفات:

«فتلقی آدم من و به كلمات فتاب علیه انه هو التواب الرحیم»

-  آدم از پروردگارش كلماتی دریافت داشت و با آن به سوی خدا بازگشت و خدا توبه‌ او را پذیرفت؛ چرا كه او توبه پذیر است. طبق روایت اما صادق (ع)، آدم پس از خروج از جوار خدا و فرود به دنیا چهل روز هر بامداد بر فراز كوه صفا با چشم گریان در حال سجود بود، جبرییل برآدم فرود آمد پرسید: چرا گریه می‌كنی؟ گفت: چرا گریه نكنم در حالی كه خداوند مرا از جوار و بارگاهش بیرون راند و در دنیا فرود آورد.

جبرییل گفت: ای آدم، به درگاه خدا توبه كن و به سوی او بازگرد آدم گفت چگونه توبه كنم؟ جبرییل او را در روز 8 ذی‌حجه به منی برد، آدم شب را در آنجا ماند و صبح با جبرییل به عرفات رفت. پس از نماز عصر آدم را به وقوف در عرفات واداشت و كلماتی را كه از پروردگار دریافت كرده بود به وی تعلیم داد. بگو ای آدم:

سبحانك اللهم و بحمدك لااله‌الاانت عملت سوء و ظلمت نفسی و اعترفت بذنوبی اغفرلی انك انت الغغور الرحیم.

آدم تا هنگام غروب آفتاب همچنان دستش به آسمان بلند بود و با تضرع اشك می‌ریخت، وقتی كه آفتاب غروب كرد، همراه جبرییل روانه مشعر شد و شب در آنجا وقوف كرد و صبح‌گاهان با كلماتی به دعا پرداخت و به درگاه خدا توبه كرد و خدا توبه او را پذیرفت چرا كه او توبه‌پذیر است.

همین مطلب را شیخ صدوق در كتاب «امالی» در روایتی از امام حسن (ع) نقل می‌كند كه آن حضرت فرموده است: شخصی یهودی خدمت رسول خدا آمد، او از افراد دانای یهود بود از پیامبر سؤالاتی نمود، یكی از سؤالاتش به این قرار بود، چرا خداوند به بندگانش امر نمود تا بعدازظهر در صحرای عرفات وقوف نماینده پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و اله) فرمودند: ساعتی است كه حضرت آدم (ع) در آن ساعت مرتكب معصیت (گناه اولی) شد و خداوند بر امت من واجب نمود تا در بهترین مكان‌ها وقوف نمایند و نزد او تضرع و دعا نمایند تا بهشت را مجدداً در اختیار آنها نهد و آن ساعتی كه مردم از عرفه می‌روند یعنی مغرب،‌ ساعتی است كه حضرت آدم (ع) در آن ساعت از خداوند خویش سخنانی را فرا گرفت و خداوند با رحمت خود بر او بازگشت و توبه را پذیرفت (چرا كه توبه‌پذیر و مهربان) است.

و ایشان فرمودند: به خدا قسم كه برای آسمان‌ها دری است از رحمت و توبه و حاجات، احسان و كرم و بخشش و تمام كسانی كه در عرفات اجتماع می‌كنند شایسته‌ این صفات هستند.

زمانی‌ كه آنها می‌خواهند از صحرای عرفه خارج شوند خداوند ملائكه‌اش را گواه می‌گیرد كه همه آنان را از آتش جهنم نجات دادم و بهشت را بر آنان واجب گرداندم.

ب) حضرت ابراهیم در عرفات:

در صحرای عرفات جبرییل پیك وحی الهی، مناسك حج را به ابراهیم(ع) آموخت و ابراهیم(ع) هر یك از مراحل آن را با خلوص و عابدانه برپا داشت و ندای عرفت را در آن سرزمین سر داد.

ج) صحرای عرفات همایش شناخت و خودسازی سرور شهیدان عالم حسین‌بن علی (ع):

امام حسین (ع) در بعدازظهر روز عرفه همراه با فرزندان و یاران خود در صحرای عرفات وقوف كرد. وی در آنجا بزرگترین همایش خودسازی و شناخت را در قالب ژرف‌ترین كلمات به ظهور رسانید.

سخنانی كه از اعماق وجودش نشأت می‌گرفت آن‌چنان والاست كه آدمی را به تفكر وا می‌دارد، برخی از موضوعات آن به شرح زیر است:

1- ایشان دعای خود را با ستایش خداوند آغاز می‌كند، ستایشی زیبا و یكتا.

«ستایش خداوندی را سزاست كه چیزی قضایش را دور نمی‌سازد و از اعطا و بخشش او جلوگیری نمی‌كند و هیچ آفریننده‌ای آفرینش او را ندارد و او سخاوتمندی بی‌انتهاست»

2- بیان گوشه‌ای از نعمت‌های بی‌پایان خداوند كه انسان را درتمام مراحل رشد تكامل دربر گرفته و یاد از مهر مادر و مواظبت و پرستاری آنان را از الطاف خداوند می‌‌شمرد.

3- به شكر نعمت‌های الهی اشاره می‌كند و خود را از ادای یك شكر نیز عاجز می‌داند.

4- استغفار و انابه عاجزانه به درگاه خداوند و طلب مغفرت از بارگاه حق تعالی.

هر فرازی از این دعا دریچه‌ای از عشق و نور و محبت و توحید را در دل انسان می‌گشاید. ایشان با این دعا در صدد است انسان و خدا را بشناساند و نزدیكی آن دو را به هم نمایان كند. این نیایش منطقی‌ترین رابطه خدا با انسان را توضیح می‌دهد. ایشان با همه وجود حضور خداوند و احاطه و اشراف او به همه ذرات هستی و نفوذ علم و قدرت و حیات او را به تك‌تك ذرات و موجودات عالم مشاهده می‌نماید و آن چه را می‌بیند بر زبان می‌راند.

5- فراگیری راه تعلیم و تربیت از خدا

6- شناخت و درخواست بهترین مسألت‌ها.

7- تعلیم مفاهیم و ادبیات قرآن.

و...

حال به شرح بخشی از دعای عرفه با بیان زیبای دكتر شریعتی می‌پردازیم:

خدای من!

خواندمت پاسخم گفتی

از تو خواستم عطایم كردی

به سوی تو آمدم آغوش رحمت گشودی

به تو تكیه كردم نجاتم دادی،

به تو پناه آوردم حمایتم كردی

خدایا!

از خیمه‌گاه رحمتت بیرونمان مكن

از آستان مهرت نومیدان مساز

آرزوها و انتظارهایمان را به حرمان مكشان

از درگاه خویشت ما را مران

ای خدا مهربان!

بر من روزی حلالت را وسعت بخش

و جسم و دینم را سلامت بدار

و خوف و وحشتم را به آرامش و انست مبدل كن

و از آتش جهنم رهایم ساز.

خدای من!

تو چقدر به من نزدیكی با این همه فاصله‌ای كه من از تو گرفته‌ام.

تو این قدر دلسوز منی!

خدایا!

تو كی نبودی كه بودنت دلیل بخواهد؟

تو كی غایت بودی كه حضورت نشانه بخواهد؟

تو كی پنهان بوده‌ای كه ظهورت محتاج آیه باشد؟

كور باد آن چشمی كه تو را ناظر خویش نبیند

كور باد نگاهی كه دیده‌بانی نگاه تو را درنیابد

بسته باد پنجره‌ای كه رو به آفتاب ظهور تو گشوده نشود

و زیان كار باد سودای بنده‌‌ای كه عشق تو نصیب ندارد.

خدای من!

مرا از سیطره ذلت بار نفس نجات ده و پیش از آنكه

خاك گور بر اندام نشیند از شك و شرك رهایی‌ام بخش

خدای من! چگونه نومید باشم در حالی‌ كه تو امید منی!

چگونه سستی بگیرم در حالی كه تكیه‌گاه منی!

خدای من!

اگر آنچه از تو خواسته‌ام. عنایت فرمایی محرومیت از غیر از آن زیان ندارد

و اگر عطا نكنی و هر چه عطا جز آن منفعت ندارد

یارب! یارب!یارب

پی‌نوشت‌ها:

1. كافی، ج 2، صفحه 66

2. فرهنگ دهخدا، ج 10، ص 15818

3. رسول جعفریان، آثار اسلامی مكه و مدینه، نشر مشعر

4. مفاتیح الجنان

 


عید قربان

راضیه فرهی

عید قربان یكی از اعیاد بزرگ مسلمین است در روز دهم ذی‌الحجه كه آن را اضحی نیز می‌گویند.

در این روز حاجیان بیت‌الله الحرام گوسفند یا شتری را ذبح می‌كنند و آن در غیر حج مستحب مؤكد است، چنانكه از حضرت رسول (ص) رسیده:

اینكه خداوند روز اضحی را عید قرار داده تا فقرا گوشت فراوان به دستشان رسد، پس به آنها گوشت بخورانید.

امیرالمومنین (ع)  فرموده‌اند: اگر مردم می‌دانستند كه قربانی در روز عید اضحی چه اجری دارد وام می‌گرفتند و قربانی می‌كردند، چرا كه با اولین قطره خون آن صاحب قربانی آمرزیده گردد.1

قربانی و عید قربان در اسلام

این روز سالروز دستور قربانی اسماعیل است به ابراهیم خلیل‌الله. خداوند كه اسماعیل را پس از سال‌های طولانی به ابراهیم هدیه كرده بود اكنون او را در معرض آزمایشی بسیار سخت قرار داده و خواهان قربانی اسماعیل است.

از او خواسته شده كه اسماعیل را كه اكنون نهالی برومند شده، جوانی جان ابراهیم و تنها ثمره زندگی‌اش است را قربانی كند.

در این لحظه بت‌شكن تاریخ خود در هم می‌شكند، از تصور پیام می‌شكند، اما فرمان فرمان خداست. ابراهیم باید انتخاب كند.

در پایان یك قرن رسالت خدایی در میان خلق، یك عمر نبوت و امامت مردم و جهاد علیه شرك و پایه‌گذاری توحید و شكستن بت و نابودی جهل و از همه جبهه‌ها پیروز بیرون آمدن و از همه مسئولیت‌ها موفق بیرون آمدن، هیچ جا به خاطر خود درنگ نكردن و از راه گامی در پی خویش منحرف نشدن همیشه و همه‌جا خوب امتحان دادن... حال می‌بایست انتخاب سختی می‌كرد، وسوسه‌های شیطان كار را دو چندان سخت می‌كرد.

به هر حال ابراهیم آن بنده مخلص خدا به پیام حق تسلیم شد، او این پیام را با هزاران رقت به اسماعیل منتقل كرد؛ شرمگین و خسته، اما اسماعیل با آرامشی قلبی به او اعلام كرد تسلیم امر خدا باش و خواهی دید من از صابران خواهم بود.

ابراهیم شگفت‌زده بود. شروع به قربانی كرد، در كمال انسانیت به اوج رسیده بود، او غریزه فرزند دوستی را زیر پا گذاشته و به صعود به عشق حقیقی عینیت می‌بخشید، حال كه از آزمایش الهی سربلند شده، معبود او گوسفندی را برای ذبح می‌فرستد. چقدر زیباست حس آزادگی از تعلقات و چقدر زیباتر حس عاشقانه‌ عابد و معبود. و حجاج به پاس بزرگداشت آن روز، در منا گردهم می‌آیند. ابراهیم‌گونه تعلقات خود به هر آنچه رنگ دنیایی و غیرخدایی دارد  را می‌بایست قربانی كنند.

اسماعیل در وادی كیست؟ ثروت و مال، موقعیت و مقام، كسب‌ و كار، زن و فرزند و... هر آنچه تو را از انسان بودنت دور خواهد كرد.

آری در این روز بزرگ باید آنچنان به یقین قلبی دست یافته باشی كه تمام نفسانیات را قربانی كرده، در خود زمینه رشد تقوا را ایجاد كنی تا پله پله به قرب معبود ازلی نزدیك و نزدیك‌تر شوی.

و خوشا آنان كه از این فرصت به خوبی استفاده می‌كنند و ابراهیم‌وار از این آزمایش سربلند بیرون می‌آیند.

ریشه قربانی در ادیان و ملل گوناگون

قربانی چیست؟2

پیشكش آوردن است، چیزی كه در قربانی مهم است بیش‌تر آن چیز باید مظهر ارزش یا خلوص باشد نه استفاده اتفاقی از یك جنس مازاد.

آن قدر فرد قربانی كننده به آن چیز تعلق داشته باشد كه برای نتیجه‌ بخش بودن این عمل در حین اجرای عمل قربانی حالت از دست دادن چیزی با ارزش در او دیده شود.

پیشكش یك شیء در بسیاری از زمینه‌های دینی متداول است. پیشكش ممكن است جاندار یا بی‌جان باشد.

جاندار، حیوانی یا در حالت افراطی انسانی نیز بوده است و چیز بی‌جان مثل غلات، برنج و شیر را پیشكش می‌كردند

كه هدف این نوع قربانی‌ها، خشنود كردن خدایان مربوطه، طلب نعمت یا كسب نتایج مطلوبی چون موفقیت در جنگ یا دوركردن مریضی یا شكرگ‍زاری باشد.

در هر حال امر قربانی از آغاز تاریخ بشر وجود داشته و در پاره‌ای از موارد به علت افراط در آن در برخی ادیان و ملل منسوخ گشته، مثلاً در ایران آریایی‌های مقیم این فلات آنچنان در امر قربانی افراط ورزیدند، حتی در مسأله‌ قربانی انسانی نیز حد اعتدال را به طور وحشتناكی ردكردند كه زرتشت با آن مبارزه سختی كرد و قربانی را از آیین خود كمرنگ و حذف نمود.3

منشأ تشریع قربانی4

این مطلب را با طرح یك سؤال آغاز می‌كنیم، آیا خداوند بندگان را مأمور كرده حیوانی را ذبح كنند بدون هیچ فایده و نتیجه‌ای؟

آنچه مسلم و عقلانی است این است كه مقصود خالق حكیم از ذبح حیوان به مصرف رساندن و احسان مستمندان و قانع آبرومند است كه این معنی منصوص و صریح كتاب مجید است. بنابراین ذبح حیوان به هدف تأمین ارزاق و كثیری از حوایج دیگر انسان‌های نیازمند است.

( یذكروا اسم الله فی‌ایام معلومات علی ما رزقهم من بهیمه الانعام فكلوا منها و اطعموا البائس الفقیر) سوره حج-28،29

نام خدا را در روزهای معلوم یاد نمایید بر آنچه ایشان را از چهارپایان روزی كرده. پس از گوشت‌ آنها بخورید و سختی كشیده فقیر را از آن اطعام نمایید.

بعد از 7 آیه مجدداً می‌فرماید:

والبدن جعلناها لكم من شعائرالله لكم فیها خیراً ، فاذكروا  اسم‌الله علیها صواف فاذا وجبت جنوبها فكلوا منها و اطعموا القانع و المعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون(حج36)

و شتران تنومند را برای شما از شعائر الهی قرار دادیم، در این شتران برای شما خیر است،‌ پس هنگامی كه آنها برای نحر ردیف شدند نام  خدا را بر آنها ذكر كنید، پس چون پهلوی آنها فرود افتاد از آنها بخورید و به درماندگان آبرومند و فقیرانی كه در معرضند بخورانید، ما این شتران را برای شما رام و سخر گردانیدیم تا تشكر ایزد تعالی را بجا آورید.

پس منشأ قربانی بر طبق آیات قرآنی چیزی نیست جز یاری رساندن به مستمندان و گرسنگان. از سوی دیگر ریختن خون حیوان اگر بدون دلیل و استفاده خاصی باشد در اسلام منع شده است. چنانكه پیامبر فرمود: به قتل مرسان گوسفند یا شتری را مگر برای خوردن.

یا در جای دیگر فرمودند:

كسی كه گنجشكی را بیهوده به قتل رساند، روز قیامت در پیشگاه خداوند فریاد می‌زند و می‌گوید:

پروردگارا، فلان كس مرا بیهوده كشت نه برای بهره گرفتن.

منظور از بیان این دو روایت طرح هدفمند بودن آیین قربانی در اسلام است.

موضوع وجود حق فقرا در قربانی به حدی اهمیت دارد كه غیر از هدی تمتع و قران، خوردن گوشت سایر قربانی‌های كفارات حج بنابر مشهور بر صاحبش حرام است.

حتی در برخی روایات به مسلمین توصیه شده كه برای قربانی بهترین و فربه‌ترین حیوان‌ها را انتخاب كنند تا گوشت كافی به اهل استحقاق برسد.

اگر این مسائل به خوبی رعایت می‌شد عدالت اقتصادی و اجتماعی در جامعه مسلمین برقرار می‌شد و فقرا به حق تعبیه شده خودشان در اموال ثروتمندان می‌رسیدند و فاصله طبقاتی و فقر در جامعه اسلامی مشاهده نمی‌شد.

هدف باطنی قربانی

قربانی یكی از شعائر الهی است كه اجرای آن ایجاد تقوا می‌كند:

«و من یعظم شعائرالله فانها من تقوی القلوب»

كسی كه شعائر خدا  را بزرگ شمارد، و بر وفق آنها رفتار نماید تقوی در قلبش راسخ می‌گردد و تا اجل مسمی یعنی تا آخر عمر از عمل به آن شعائر منتفع می‌شود، چرا كه احكام الهی كه شعائر الهی می‌باشند به منظور احراز منافع و مصالح دنیا و آخرت مردم وضع شده‌اند و این آیه افاده می‌كند كه اعمال حج و از آن جمله قربانی  از آغاز تا انجام رو به سوی او داشتن و سیر به سوی خداوند است.

پس در نتیجه یكی دیگر از اهداف دنبال شده در قربانی قرب به خداوند و نزدیك شدن به حریم امن الهی است. این شعائر كه قربانی از جمله آنها می‌باشد هدفش ایجاد تقوا در قلب‌هاست.

چنانكه خداوند می‌فرماید: لن ینال الله لحومها ولادماؤها و لكن یناله التقوی منكم.

گوشت‌های قربانی و خون‌هایی كه در آن هنگام ریخته می‌شود هرگز به خدا نمی‌رسد، ولی آنچه به او می‌رسد تقوای شماست.

یعنی قربانی‌كنندگان تنها با انجام عمل ظاهری قربانی به رضای حق و مقام قرب نایل نمی‌شوند،  مگر این عمل با خلوص نیت و موافق شرایط تقوی و دوری از منكرات و مناهی، پس در صورتی كه این حقایق را كه مقصد اعلی حج و سایر عبادات است را به دست نیاوری، قربانی كردن هر چند زیاد باشد و قربانی فربه برای آنان سودی نخواهد داشت.

و از اسرار حج همین است كه حجاج در كنار این اعمال ظاهری باید صاحب تقوی شوند، یعنی با خلوص نیت و ایمان شدید قلبی آنها را بجا آورند تا حج مقبولی داشته باشند.

یك نكته جالب در امر قربانی جایگزینی روزه است كه البته مشروط به 2 شرط است:

1- حیوان برای قربانی نباشد     2- فرد استطاعت قربانی را نداشته باشد.

قرآن مجید می‌فرماید:

كسی كه عمره را به حج رسانید پس آنچه از قربانی كه در توانش باشد انجام دهد، پس آن كس كه نیابد سه روز در ایام حج روزه دارد و هفت روز هنگام بازگشت به وطن. (بقره- 196)

نتیجه‌گیری و خلاصه‌‌ای از اسرار و فلسفه قربانی

1- فداكردن مال و انفاق آن در راه خدا از جمله حكمت‌های قربانی است.

2- امر قربانی ظاهر و باطنی دارد، ظاهر آن ذبح حیوان است به هدف دستگیری از گرسنگان، باطن آن كشتن نفس اماره است.

انسان كه در عرفه به شناخت و در مشعر به شعور و آگاهی رسید، امروز با كسب اطلاعات كافی درمورد خویش و خدای خویش باید حیوان نفس را قربانی كند تا از این طریق به اوج كمال خود نایل شود.

3- در برخی روایات قربانی را سبب آمرزش گناهان نیز دانسته‌اند و گفته شده، با ریختن اولین قطره‌ خون قربانی گناهان صاحبش بخشیده می‌شود (البته شرط اخلاص را نباید فراموش كرد).

4- سیر كردن گرسنگان، همانطور كه گفتیم قرآن فرموده: فكلوا منها واطعموا القانع و المعتر، از گوشت‌های قربانی هم خودتان میل كنید هم به قانع و فقیر دهید.

5- هدف عالی قربانی «تقوا» است.

قربانی باید از روی خلوص نیت انجام پذیرد تا سبب شكوفایی روح ایثار، نشان دادن میزان عشق و قرب به خدا باشد. تا تقوا در دل و قلب مسلمان ایجاد شود.

پی‌نوشت‌ها:

1. قرآن كریم

2. معارف و معاریف(ذیل واژه قربان) سید مصطفی حسینی دشتی- ج 8- نشر مفید 1376

3. فرهنگ ادیان جهان- جان‌آر- هیلنز- ویراسته‌ ع پاشایی. مركز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب 1385

4. اسطوره قربانی- علی اصغر مصطفوی- انتشارات بامداد- 1369

5. قربانی در منی- تألیف محمد جواد موسوی غروی- چاپ مظاهری- مهرماه 1362




طبقه بندی: مذهبی،  عکس،  احادیث، 
ارسال توسط سیّد سجّاد طباطبایی
آرشیو مطالب
ایسنگاه صلواتی
چقدر حاضری برای امام زمان(عج)صلوات بفرستی؟









ایستگاه صلواتی ما

صفحات جانبی
پیوند های روزانه
امکانات جانبی

بازدید های جهانی وبلاگ ما

مترجم سایت

translator of site